در یک نگاه کلی، نیروگاه‌های خورشیدی به دو نوع مگاواتی و خانگی تقسیم می شوند. جزئیات تعاریف هر کدام از این انواع را قبلا ارائه داده ایم که در اینجا قابل مشاهده است. آنچه در این نوشته بیشتر مورد بررسی قرار می‌گیرد نیروگاه‌های خورشیدی مگاواتی می‌باشد. عموما سرمایه‌گذاران در تعیین میزان ظرفیت نیروگاه خود دچار تردید هستند و عدم مشاوره صحیح در این حوزه می‌تواند باعث افت شاخص های اقتصادی آنها و طولانی شدن زمان بازگشت سرمایه طرح شود.

نیروگاه‌های خورشیدی مگاواتی دارای ظرفیت از 1 کیلووات تا 25 مگاوات می‌باشند. برای این نیروگاه‌ها الزامی برای دارا بودن انشعاب برق وجود ندارد و شما می‌توانید هر ظرفیتی را بسته به میزان سرمایه خود برای احداث انتخاب کنید. اما از آنجاییکه برای ظرفیت‌‌های پایین عملا توجیه اقتصادی طرح کاهش می‌یابد، این نیروگاه ها عمدتا در ظرفیت های بالاتر از مگاوات احداث می‌شوند. از این رو این نیروگاه‌ها در تعاریف عامیانه به اختصار نیروگاه‌های مگاواتی نامیده می شوند. بر حسب ظرفیت احداث شده، این نیروگاه ها به پنج کلاس عملیاتی تقسیم می‌شوند که نقطه اتصال(PCC) هر کلاس به صورت مجزا تعریف خواهد شد.

• کلاس 1 : ظرفیت کمتر از 20 کیلووات
• کلاس 2: ظرفیت از 20کیلووات تا 200 کیلووات
• کلاس 3 : ظرفیت از 200 کیلووات تا 1 مگاوات
• کلاس 4: ظرفیت از 1 مگاوات تا 7 مگاوات
• کلاس 5 : ظرفیت از 7 مگاوات تا 25 مگاوات

درک صحیح و تحلیل مناسب بهینه‌یابی ظرفیت نصب یک نیروگاه خورشیدی نیازمند این است که هزینه‌ها و درآمدهای عملیاتی یک نیروگاه خورشیدی به دقت تعیین شده و در آنالیزها مورد بررسی قرار گیرد. این مقادیر دارای اهمیت مضاعف بوده و عدم اطلاع از آنها قطعا چرخه تحلیل را به چالش خواهد کشید. برای تعیین ظرفیت بهینه یک نیروگاه خورشیدی، اصولا نقطه ای که در آن کسر درآمدها از هزینه ها بیشترین مقدار خود را دارا باشد مد نظر قرار می گیرد. این نقطه دقیقا همان نقطه‌ایست که بازگشت سرمایه طرح به حداقل رسیده است. بدین منظور جزئیات هزینه‌ها و درآمدهای عملیاتی یک نیروگاه را به تفکیک به شرح ذیل بیان می‌شود.

هزینه‌های سرمایه‌گذای یک نیروگاه مگاواتی کلیه اقلام و هزینه‌های قبل از بهره‌برداری را شامل می‌شود. هزینه‌هایی همچون تامین زمین و تجهیزات نیروگاه در ردیف این هزینه‌ها قرار می‌گیرد. به طور معمول با افزایش ظرفیت نیروگاه این بخش از هزینه‌ها در واحد کیلووات ظرفیت نیروگاه کاهش خواهد یافت.

مجموعه هزینه‌هایی که در حین بهره‌برداری از نیروگاه صرف می‌شود هزینه‌های این بحش را تشکیل می‌دهد. با افزایش ظرفیت یک نیروگاه خورشیدی، هزینه های تعمیرات و نگهداری در واحد ظرفیت کاهش می‌یابد. برای یک نیروگاه خورشیدی مگاواتی هزینه های تعمیرات و نگهداری عبارتند از:

• هزینه های سرویس دوره ای و تعمیرات اساسی
• هزینه های مانیتورینگ و اپراتوری
• هزینه های حراست و نگهبانی
• هزینه های شستشوی پنل ها
• هزینه های تعمیرات متفرقه

محموع درآمد نیروگاه ناشی از انرژی الکتریکی تولید شده و تزریق شده به شبکه با احتساب ضرایب تعدیل و ساعتی درآمدهای این بخش را تشکیل می‌دهد. این بخش از درآمد نیروگاه فارغ از ظرفیت نیروگاه برای تمامی نیروگاه‌های خورشیدی مگاواتی در واحد ظرفیت نیروگاه یکسان می‌باشد. 

برای تمامی نیروگاه‌های خورشیدی که انرژی تولیدی خود را در سطح شبکه توزیع (ولتاژهای 20 کیلووات و کمتر) به شبکه برق تزریق نمایند، پاداشی به تناسب انرژی تولیدی آنها پرداخت می‌شود. بنابراین این پاداش به نیروگاه‌های کلاس 1 الی 4 پرداخت می‌شود و نیروگاه‌های کلاس 5 از دریافت این پاداش مستثنی هستند. تعیین مقادیر دقیق این پاداش بر مبنای روابط خاصی بوده و خارج از بحث این مقاله می‌باشد.

در راستای حمایت از تولیدکنندگان داخلی، نیروگاه‌های خورشیدی که با استفاده از تجهیزات ساخت داخل احداث شومند تا 30 درصد بهای بیشتری بابت هر کیلووات ساعت انرژی الکتریکی دریافت خواهند کرد. این ضریب در نرخ پایه قرارداد اعمال خواهد شد و به سرجمع صورتحساب اضافه خواهد شد. از آنجاییکه در یک نیروگاه خورشیدی تجهیزات متعددی شامل پنل، اینورتر، سازه، کابل و تاسیسات برقی و …. مورد استفاده قرار می‌گیرد و به دلیل محدودیت تولید برخی از این اقلام و یا سلایق سرمایه‌گذاران ممکن است بخشی از تجهیزات نصب شده ساخت داخل و بخش دیگر وارداتی باشند، در زمان بهره‌برداری از نیروگاه، سهم تجهیزات داخلی نصب شده در نیروگاه شما محاسبه شده و میزان ایرانی بودن نیروگاه تعیین می‌شود. بر همین اساس شما معادل این میزان از ضریب 30 درصد را دریافت خواهید کرد.

با نگاهی اجمالی به جدول مقایسه ای می توان بهترین کلاس موجود برای انتخاب بهینه ترین ظرفیت احداث نیروگاه که دارای بهترین بازدهی اقتصادی و کمترین ظرفیت بازگشت سرمایه باشد را انتخاب کرد. در بخش هزینه ها به دلیل هزینه های بالای اتصال شبکه نیروگاه های کلاس 5، توجیه اقتصادی این کلاس از نیروگاه را به شدت کاهش می دهد ضمن اینکه در بخش درآمدها نیز این کلاس دریافتی بابت پاداش اتصال به شبکه توزیع دریافت نخواهد کرد.

با توجه به بررسی سایر هزینه‌ها، به دلیل اهمیت هزینه سرمایه گذاری، بهترین گزینه به نیروگاه های کلاس 4 تعلق دارد و نیروگاه های کلاس 1 اگر چه دارای هزینه های اتصال و تعمیرات پایینی می باشند اما به دلیل بالا بودن هزینه سرمایه گذاری در اولویت های نخست انتخاب قرار نمی گیرند. از طرفی در بخش درآمد کلیه نیروگاه های کلاس 1 الی 4 پاداش اتصال به توزیع را به فراخور ظرفیت و انرژی تولیدی دریافت خواهن کرد. در خصوص درآمد فروش انرژی نیز این بخش به نسبت ظرفیت نیروگاه در همه کلاس‌ها یکسان می باشد.