در سالهای اخیر نام نیروگاه های خورشیدی خانگی (rooftop solar plants) مکررا شنیده می شود. مخصوصا از زمانیکه احداث این نیروگاه ها بر بام منازل یا واحدهای تجاری و صنعتی مورد حمایت سازمان انرژی های تجدید پذیر و بهینه سازی مصرف انرژی (ساتبا ) قرار گرفت، تعدادی زیادی از مشترکین برق اقدام به احداث این نیروگاه ها بر روی پشت بام ساختمان تجاری یا مسکونی خود کرده و از این طریق درآمد مناسبی کسب کردند.

هم اکنون بیش از 2000 نیروگاه خورشیدی حانگی در ایران احداث شده است که همگی دارای قرارداد بلندمدت و تضمینی خرید انرژی توسط ساتبا می ‌باشند.  ظرفیت تجمعی این نیروگاه‌ها هم اکنون از 30 مگاوات نیز فراتر رفته است.

• نیروگاه های خورشیدی خانگی : به متقاضیان این نیروگاه ها در صورتی مجوز احداث ارائه می شود که به میزان ظرفیت درخواستی دارای انشعاب برق باشند. نرخ خرید انرزی این نیروگاه ها برای ظرفیت های تا 20 کیلووات 10400 ریال به ازای هر کیلووات ساعت و برای ظرفیت های بالای 20 کیلووات 9100 ریال به ازای هر کیلووات ساعت تعیین شده است. از سال دهم، نرخ پایه خرید هر کیلووات ساعت انرژی این نیروگاه ها با کاهش 30 درصد همراه خواهد بود. این نیروگاه ها در ایران به اختصار سامانه فتوولتائیک نامیده می شوند.
• نیروگاه های خورشیدی مگاواتی: ظرفیت‌های بالاتر از 100 کیلووات تا سقف 25 مگاوات جزو نیروگاه‌های خورشیدی مقیاس بزرگ قلمداد می‌شوند. نرخ خرید انرژی تولیدی این نیروگاه‌ها برای ظرفیت های تا 10 مگاوات برابر 6370 ریال، تا 30 مگاوات برابر 4000 ریال و بالای 30 مگاوات 3200 ریال می باشد که البته در شرایط فعلی احداث نیروگاه های خورشیدی با ظرفیت بیشتر از 25 مگاوات منوط به اخذ موافت نامه‌های خاص می‌باشد. قابل ذکر است آن دسته از متقاضیان فاقد انشعاب برق که متمایل به احداث نیروگاه خورشیدی کمتر از 100 کیلووات می‌باشند، نرخ خرید هر کیلووات ساعت انرژی تولیدی برابر 4900 ریال به ازای هر کیلووات ساعت محاسبه خواهد شد.

جزئیات تعرفه های خرید تضمینی این نیروگاه ها را اینجا مشاهده فرمایید.

به صورت واضح هر چه ظرفیت یک نیروگاه خورشیدی افزایش می‌یابد، قیمت تمام شده تجهیزات در واحد کیلووات آن کاهش می‌یابد. البته ذکر این نکته ضروریست که در برابر کاهش هزینه تجهیزات، برخی هزینه‌ها شامل هزینه‌های تامین زمین، فنس‌کشی و ….  در این نیروگاه ها به هزینه سرمایه گذاری افزوده می‌شوند که در نیروگاه های خورشیدی خانگی وجود ندارند. در مجموع با لحاظ نمودن کلیه هزینه های اصلی و جانبی، هزینه سرمایه گذاری هر کیلووات نیروگاه خورشیدی مگاواتی با ظرفیت متوسط 5 مگاوات در مقابل نیروگاه های خورشیدی خانگی با کاهش 25 درصدی همراه می باشد.

چندان اغراق نیست اگر بگوییم هزینه‌های بهره‌برداری از یک نیروگاه خورشیدی خانگی بسیار اندک و حتی شاید در حد صفر باشد. کافیست سیستم های حفاظتی مناسب را برای نیروگاه خورشیدی خانگی خود طراحی کنید. در این صورت تنها هزینه‌ای که باقی می‌ماند هزینه‌های تمیز کردن پنل‌هاست و شما هزینه دیگری نخواهید داشت.

اما در نیروگاه های خورشیدی مقیاس بزرگ داستان متفاوت است. هزینه‌های بهره‌برداری متعددی شامل هزینه‌های حراست و نگهبانی، تمیز کردن پنل ها، تست های ادواری، اپراتوری و سر شیففت و ….. به هزینه‌های شما افزوده می شوند که اتفاقا قابل توجه هم هستند و ممکن است توجیه اقتصادی طرح شما را در صورتیکه محاسبات درستی نکنید به مخاطره اندازد.

شاید قابل تصور نباشد اما دوره بازگشت سرمایه سامانه‌های فتوولتائیک در ایران از نیروگاه‌های مقیاس بزرگ مگاواتی کوتاه‌تراست. به عبارت دیگر سامانه های فتوولتائیک سودآوری بالاتری در مقایسه با نیروگاه های مگاواتی برای مالک خود به ارمغان می‌آورند. بخش قابل توجهی از این اتفاق ناشی از قیمت بالاتر خرید انرژی تولیدی این نیروگاه‌ها در 10 سال اول تولید آنها می باشد. در کنار این موضوع هزینه‌های پایین‌تر تعمیرات و نگهداری این سامانه ها در طول دوره بهره برداری عامل دیگری برای تحقق این امر است. البته نمی توان از هزینه سرمایه‌گذاری کمتر هر واحد نیروگاه مگاواتی نسبت به سامانه های فتوولتائیک چشم پوشی کرد.

هرچند هم در خصوص سامانه‌های فتوولتائیک و هم نیروگاه‌های مگاواتی دوره بازگشت سرمایه طرح رابطه مستقیم با ظرفیت مجموعه دارد، اما به طور میانگین دوره بازگشت سرمایه سامانه‌های فتوولتائیک بین 60 الی 75 ماه و برای نیروگاه‌های مگاواتی بین 65 الی 80 ماه می‌باشد.